Od 1 lipca 2026 r. część przewozów wykonywanych busami do 3,5 t zostanie objęta przepisami rozporządzenia 561/2006, co oznacza nowe obowiązki dotyczące m.in. czasu prowadzenia pojazdu, przerw, odpoczynków oraz korzystania z tachografu. Nie każdy przejazd takim pojazdem będzie jednak podlegał tym regulacjom. Przepisy przewidują bowiem szereg wyjątków, które w określonych sytuacjach pozwalają wyłączyć dany przewóz spod stosowania rozporządzenia. Warto więc wiedzieć, kiedy bus do 3,5 t rzeczywiście podlega nowym obowiązkom, a kiedy kierowca lub przedsiębiorca może skorzystać z przewidzianego w prawie wyłączenia. Przejazdy busów wyłączone z rozporządzenia 561/2006 – co musisz wiedzieć.
Spis treści
I. Co reguluje rozporządzenie 561/2006
Wspomniane rozporządzenie zawiera jednolite w całej UE podstawowe normy czasu pracy kierowców. Zgodnie z art. 1 rozporządzenia 561/2006:
„Niniejsze rozporządzenie ustanawia przepisy dotyczące czasu prowadzenia pojazdu, przerw i okresów odpoczynku kierowców wykonujących przewóz drogowy rzeczy i osób w celu ujednolicenia warunków konkurencji pomiędzy poszczególnymi rodzajami transportu lądowego, zwłaszcza w odniesieniu do sektora transportu drogowego oraz w celu poprawy warunków pracy i bezpieczeństwa drogowego”.
II. Dlaczego rozporządzenie 561/2006 stosuje się do przejazdów busami do 3,5 t
To właśnie to rozporządzenie jest źródłem nowych obowiązków dla busów do 3,5 t, które to obowiązki wchodzą w życie z dniem 01 lipca 2026 r. Z niego wynika nie tylko obowiązek przestrzegania norm czasu pracy kierowcy, ale również w powiązaniu z rozporządzeniem 165/2014 – obowiązek posiadania tachografu w pojeździe oraz rejestracji aktywności kierowcy na karcie kierowcy.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia 561/2006:
„1. Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do przewozu drogowego:
a) rzeczy, gdy dopuszczalna masa całkowita pojazdów łącznie z przyczepą lub naczepą przekracza 3,5 tony; lub
aa) od dnia 1 lipca 2026 r. – rzeczy w międzynarodowym transporcie drogowym lub kabotażowym, gdy dopuszczalna masa całkowita pojazdów łącznie z przyczepą lub naczepą przekracza 2,5 tony; lub
b) osób, pojazdami skonstruowanymi lub trwale przystosowanymi i przeznaczonymi do przewozu więcej niż dziewięciu osób łącznie z kierowcą”
III. Zakres terytorialny obowiązywania rozporządzenia 561/2006
Mimo że omawiane rozporządzenie jest aktem prawa unijnego, jego stosowanie wykracze poza granice terytorialne UE.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 i 3 rozporządzenia 561/2006:
„2. Niniejsze rozporządzenie stosuje się, niezależnie od kraju rejestracji pojazdu, do przewozu drogowego wykonywanego:
a) wyłącznie na terytorium Wspólnoty; oraz
b) pomiędzy Wspólnotą, Szwajcarią i państwami będącymi stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.
3. AETR stosuje się, w miejsce niniejszego rozporządzenia, do międzynarodowego transportu drogowego wykonywanego w części poza obszarami określonymi w ust. 2, do:
a) pojazdów zarejestrowanych we Wspólnocie lub w państwach będących stronami AETR, na całej trasie;
b) pojazdów zarejestrowanych w państwie trzecim, niebędącym stroną AETR, tylko w odniesieniu do części trasy znajdującej się na terytorium Wspólnoty lub państw będących stronami AETR.
Przepisy AETR powinny zostać dostosowane do przepisów niniejszego rozporządzenia, tak aby główne przepisy niniejszego rozporządzenia miały zastosowanie, poprzez AETR, do takich pojazdów na każdym odcinku trasy na terytorium Wspólnoty”.
IV. Wyjątki od stosowania rozporządzenia 561/2006
Mimo tak szerokiego zakresu zastosowania rozporządzenia 561/2006, zawiera ono szereg wyjątków od jego stosowania. Można je podzielić na wyjątki ogólne i szczególne. Wykonywanie przewozu wyłączonego z zastosowania rozporządzenia 561/2006 zwalnia z obowiązku przestrzegania zawartych w tym akcie norm czasu pracy. Należy jednak pamiętać, że jeżeli pojazd jest wyposażony w tachograf, jazda powinna się odbywać z włożoną kartą kierowcy i włączonym trybem OUT. Ponadto kierowca nie jest wówczas zwolniony z pozostałych przepisów regulujących czas pracy kierowcy, m. in. ustawy o czasie pracy kierowców czy Kodeksu pracy.
IV.1 Wyjątki ogólne
Zgodnie z art. 3 rozporządzenia 561/2006:
„Niniejsze rozporządzenie nie ma zastosowania do przewozu drogowego:
a) pojazdami używanymi do przewozu osób w ramach przewozów regularnych, których trasa nie przekracza 50 km;
aa) pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanymi do:
(i) przewozu materiałów, sprzętu lub urządzeń do użytku kierowcy w trakcie pracy, lub
(ii) dostawy rzeczy wyprodukowanych metodami rzemieślniczymi,
wyłącznie w promieniu 100 km od bazy przedsiębiorstwa oraz pod warunkiem że prowadzenie takich pojazdów nie stanowi głównego zajęcia kierowcy, a transport nie ma charakteru zarobkowego;
b) pojazdami o dopuszczalnej maksymalnej prędkości nie przekraczającej 40 km/h;
c) pojazdami będącymi własnością sił zbrojnych, służb obrony cywilnej, straży pożarnej i sił odpowiedzialnych za utrzymanie porządku publicznego, lub wynajmowanych przez nie bez kierowcy, gdy przewóz wykonywany jest w związku z zadaniami powierzonymi tym służbom i pozostaje pod ich kontrolą;
d) pojazdami używanymi w razie wypadków lub do prowadzenia działań ratunkowych, w tym pojazdami używanymi w niehandlowym przewozie pomocy humanitarnej;
e) pojazdami specjalistycznymi używanymi do celów medycznych;
f) pojazdami specjalistycznymi pomocy drogowej poruszającymi się w promieniu 100 km od swej bazy;
g) pojazdami poddawanymi próbom drogowym do celów rozwoju technicznego lub w ramach napraw albo konserwacji oraz pojazdami nowymi lub przebudowanymi, które nie zostały jeszcze dopuszczone do ruchu;
h) pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanymi do niehandlowego przewozu rzeczy;
ha) pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej – wraz z przyczepą lub naczepą – przekraczającej 2,5 tony, ale nieprzekraczającej 3,5 tony, wykorzystywanymi do przewozu rzeczy, w przypadku gdy przewóz nie ma charakteru zarobkowego i jest wykonywany na potrzeby własne przedsiębiorstwa lub kierowcy, a prowadzenie pojazdu nie stanowi głównego zajęcia osoby prowadzącej pojazd.
i) pojazdami użytkowymi o statusie pojazdów zabytkowych zgodnie z przepisami państwa członkowskiego, w którym są użytkowane, wykorzystywanymi do niehandlowych przewozów osób lub rzeczy”.
IV.2 Wyjątki szczególne
IV.2.A Przewozy krajowe (w tym kabotażowe)
Pierwszy z wyjątków szczególnych dotyczy przewozów krajowych, w tym kabotażowych. Każde państwo może wprowadzić dla takich przewozów własne wyłączenia z zastosowania norm czasu pracy kierowców zawartych w art. 6-9 rozporządzenia 561/2006.
Wyjątek ten wynika z art. 11 rozporządzenia 561/2006:
„Państwo Członkowskie może przewidzieć dłuższe minimalne przerwy i okresy odpoczynku lub krótszy maksymalny czas prowadzenia pojazdu niż ustanowione w art. 6-9 w przypadku przewozów drogowych wykonywanych w całości na jego terytorium. Państwo Członkowskie uwzględnia przy tym odpowiednie układy zbiorowe lub inne porozumienia pomiędzy partnerami społecznymi. Niemniej jednak przepisy niniejszego rozporządzenia nadal mają zastosowanie do kierowców uczestniczących w transporcie międzynarodowym”.
IV.2.B Dojazd do bezpiecznego miejsca postoju
Kolejny wyjątek często bywa wykorzystywany przez kierowców szukających bezpiecznego miejsca postoju. Powszechnie wiadomo, że im bliżej wieczora, tym trudniej znaleźć bezpieczne miejsce parkingowe na trasie. Przepis art. 12 akapit pierwszy rozporządzenia 561/2006 pozwala na odstępstwo od norm czasu pracy kierowcy z art. 6-9 ww. rozporządzenia w celu poszukiwania bezpiecznego miejsca postoju. Okoliczność ta powinna być jednak odpowiednio udokumentowana poprzez wykonanie wydruku z tachografu i prawidłowe jego opisanie – najpóźniej po przybyciu do miejsca docelowego lub odpowiedniego miejsca postoju. Należy też pamiętać, że każdy wydłużony okres pracy musi być kompensowany równoważnym okresem odpoczynku wykorzystywanym jednorazowo przed końcem trzeciego tygodnia następującego po danym tygodniu.
IV.2.C Dłuższa jazda o godzinę lub dwie podczas powrotu
Stosunkowo niedawno wprowadzono także dodatkowy wyjątek od norm dziennego i tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu zawarty w art. 12 rozporządzenia 561/2006 akapit . Kierowca może te normy przekroczyć o jedną godzinę jeżeli pozwoli mu to dotrzeć do centrum operacyjnego pracodawcy lub swojego miejsca zamieszkania w celu wykorzystania tygodniowego okresu odpoczynku.
Przekroczenie wspomnianych norm może wynieść nawet dwie godziny, jednak wówczas kierowca musi spełnić dodatkowy warunek: musi wykorzystać przerwę trwającą nieprzerwanie 30 minut bezpośrednio przed tym dodatkowym czasem prowadzenia pojazdu.
Również w tym przypadku na kierowcy spoczywa obowiązek udokumentowania odstępstwa na wydruku zgodnie z powyżej zasygnalizowanymi zasadami, a wydłużony okres pracy podlega rekompensacie.
IV.2.D Wyjątki zależne od rodzaju wykonywanych przewozów
W art. 13 ust.1 rozporządzenia 561/2006 zawarto katalog zamknięty kolejnych wyjątków od art. 5-9 tego rozporządzenia. Zakres zastosowania tych wyjątków zależy od danego państwa, które może, ale nie musi ich wprowadzić. Dodatkowo może uzależnić te wyjątki od spełnienia dodatkowych warunków. Ponadto sam fakt wprowadzenia wyjątków państwo musi zgłosić Komisji Europejskiej. Dotyczy to przewozów wykonywanych:
„a) pojazdami będącymi własnością organów publicznych, lub wynajmowanymi przez nie bez kierowcy, w celu wykonywania przewozów drogowych, które nie stanowią konkurencji dla prywatnych przedsiębiorstw transportowych;
b) pojazdami używanymi lub wynajmowanymi bez kierowcy przez przedsiębiorstwa rolnicze, ogrodnicze, leśne, gospodarstwa rolne lub rybackie do przewozu rzeczy w ramach własnej działalności gospodarczej w promieniu do 100 km od bazy przedsiębiorstwa;
c) ciągnikami rolniczymi i leśnymi używanymi w działalności rolniczej lub leśnej, w promieniu do 100 km od bazy przedsiębiorstwa, które jest właścicielem lub użytkownikiem takiego pojazdu;
d) pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony, używanymi przez operatorów świadczących usługi powszechne określone w art. 2 ust. 13 dyrektywy 97/67/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wspólnych zasad rozwoju rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty oraz poprawy jakości usług 37 do dostarczania przesyłek w ramach usług powszechnych:
– przez operatorów świadczących usługi powszechne określone w art. 2 ust. 13 dyrektywy 97/67/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wspólnych zasad rozwoju rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty oraz poprawy jakości usług 38 do dostarczania przesyłek w ramach usług powszechnych, lub
– do przewozu materiałów, sprzętu lub urządzeń do użytku kierowcy w trakcie pracy.
Pojazdy takie są używane wyłącznie w promieniu 100 km od bazy przedsiębiorstwa oraz pod warunkiem że prowadzenie takich pojazdów nie stanowi głównego zajęcia kierowcy;
e) pojazdami poruszającymi się wyłącznie po wyspach lub po regionach oddalonych od pozostałej części terytorium kraju, o powierzchni nieprzekraczającej 2 300 km2, które nie są połączone z resztą terytorium kraju mostem, brodem lub tunelem przeznaczonym dla pojazdów silnikowych ani nie graniczą z żadnym innym państwem członkowskim.
f) pojazdami używanymi do przewozu rzeczy w promieniu 100 km od bazy przedsiębiorstwa, z napędem na gaz ziemny lub ciekły lub z napędem elektrycznym, o dopuszczalnej masie całkowitej, wraz przyczepami lub naczepami, nieprzekraczającej 7,5 tony;
g) pojazdami używanymi do nauki jazdy i egzaminów w celu uzyskania prawa jazdy lub świadectwa kwalifikacji zawodowych, pod warunkiem że nie używa się ich do zarobkowego przewozu rzeczy lub osób;
h) pojazdami używanymi w związku z odprowadzaniem ścieków, ochroną przeciwpowodziową, konserwacją urządzeń zaopatrujących w wodę, gaz i elektryczność, utrzymaniem i kontrolą dróg, zbieraniem odpadów z gospodarstw domowych i ich wywozem, usługami telegraficznymi i telefonicznymi, nadawaniem programów radiowych i telewizyjnych oraz wykrywaniem nadajników lub odbiorników radiowych lub telewizyjnych;
i) pojazdami wyposażonymi w 10 do 17 miejsc siedzących, używanymi wyłącznie do niehandlowego przewozu osób;
j) specjalistycznymi pojazdami do przewozu wyposażenia cyrków i wesołych miasteczek;
k) specjalnie wyposażonymi pojazdami szczególnego zastosowania, które w podstawowym zakresie służą celom edukacyjnym w czasie postoju;
l) pojazdami używanymi do odbioru mleka z gospodarstw rolnych lub do odwożenia do nich pojemników na mleko lub produktów mlecznych przeznaczonych na pasze zwierzęce;
m) specjalistycznymi pojazdami do przewozu pieniędzy oraz/lub przedmiotów wartościowych;
n) pojazdami używanymi do przewozu odpadów lub tusz zwierzęcych nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi;
o) pojazdami używanymi wyłącznie na drogach wewnątrz obiektów, takich jak porty, obszary międzyportowe oraz terminale kolejowe;
p) pojazdami wykorzystywanymi do przewozu żywych zwierząt z gospodarstw na miejscowe targowiska i z powrotem lub z targowisk do miejscowych rzeźni w promieniu do 100 km.
q) pojazdami lub zespołami pojazdów wykorzystywanymi przez przedsiębiorstwo budowlane do przewozu maszyn budowlanych w promieniu do 100 km od bazy przedsiębiorstwa oraz pod warunkiem że prowadzenie takich pojazdów nie stanowi głównego zajęcia kierowcy;
r) pojazdami wykorzystywanymi do dostarczania betonu towarowego”.
IV.2.E Wyjątki na obszarach o mniejszej gęstości zaludnienia
Aby zapobiegać wykluczeniu logistycznemu, w art. 12 ust. 3 rozporządzenia 561/2006 wprowadzono dodatkowe wyjątki na terytoriach o małej gęstości zaludnienia:
„O ile nie zagraża to osiągnięciu celów określonych w art. 1 oraz przy zapewnieniu odpowiedniej ochrony kierowców, Państwo Członkowskie może, po zatwierdzeniu przez Komisję, wprowadzić na swoim własnym terytorium mniej znaczące wyjątki od przepisów niniejszego rozporządzenia dla pojazdów używanych na wyznaczonych obszarach o gęstości zaludnienia poniżej 5 osób/km2, w następujących przypadkach:
– regularnych krajowych przewozów osób, których rozkłady zostały zatwierdzone przez władze (w tym przypadku możliwe jest dopuszczenie wyjątków odnoszących się do przerw), oraz
– krajowych przewozów drogowych na potrzeby własne lub o charakterze zarobkowym, które nie mają wpływu na jednolity rynek oraz są potrzebne do utrzymania pewnych sektorów gospodarki na danym terytorium oraz gdy wyjątki od przepisów niniejszego rozporządzenia ograniczają promień działania do 100 km.
Przewóz drogowy, którego dotyczy taki wyjątek może obejmować trasę do obszarów o gęstości zaludnienia 5 osób/km2 lub wyższej, wyłącznie w celu zakończenia lub rozpoczęcia podróży. Wszelkie takie środki powinny być proporcjonalne w swym charakterze i zakresie”.
IV.2.F Wyjątkowe okoliczności
W art. 14 rozporządzenia 561/2006 w sposób otwarty upoważniono państwa do wprowadzania za zgodą Komisji Europejskiej dalszych wyjątków od stosowania art. 6-9 tego rozporządzenia w stosunku do działalności transportowej wykonywanej w wyjątkowych okolicznościach. Ponadto w pilnych przypadkach państwa mogą w wyjątkowych okolicznościach zezwalać na tymczasowe odstępstwa – do 30 dni. Odstępstwa te podlegają uzasadnieniu i zgłoszeniu do Komisji Europejskiej.
V. Zakończenie
Z uwagi, iż rozporządzenie 561/2006 dla busów do 3,5 t zaczyna obowiązywać od 01.07.2026 r. warto zapamiętać w jakich przypadkach nie ma potrzeby przestrzegania wynikających z tego aktu obowiązków. Oczywiście należy zadbać także o odpowiednie udokumentowanie poszczególnych okoliczności, zwłaszcza jeżeli jest to wprost zastrzeżonym w przepisach warunkiem wyłączenia. Przestrzeganie wskazanych w niniejszym opracowaniu przepisów pozwoli na uniknięcie kar i usprawnienie kontroli na drodze, czego życzymy wszystkim przewoźnikom.
