Przewóz nienormatywny – preferencyjne normy dla pojazdów nisko- i zeroemisyjnych

Rozwój transportu zeroemisyjnego nabiera tempa, a rosnąca liczba pojazdów elektrycznych i wodorowych w sektorze ciężkiego transportu drogowego stawia przed przewoźnikami nowe wyzwania prawne. Choć pojazdy te są korzystne z punktu widzenia ochrony środowiska, to ze względu na swoją konstrukcję i masę teoretycznie mogą łatwiej wpadać w kategorię pojazdów nienormatywnych. Celem tego artykułu jest przedstawienie zagadnień prawnych związanych z użytkowaniem pojazdów nienormatywnych oraz wskazanie zmian przepisów, które szczególnie interesują przewoźników stosujących pojazdy nisko- i zeroemisyjne.

Definicja pojazdu nienormatywnego oraz normy

Zgodnie z art. 2 pkt 35a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, pojazd nienormatywny to taki, którego rzeczywista masa całkowita, naciski osi lub wymiary (szerokość, wysokość, długość) przekraczają dopuszczalne wartości określone w przepisach powodując, że wykonywany przewóz drogowy to przewóz nienormatywny.

Granice te w szczególności wyznacza Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz ich wyposażenia, gdzie np. na podstawie par. 3 ust. 1 pkt 2 zostało ustalone, że dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów, złożonego z pojazdów mających łącznie co najmniej 5 osi, w którym pojazdem ciągnącym jest pojazd samochodowy wynosi 40 ton.  

W drodze wyjątku dopuszczalna masa całkowita może wynieść w przypadku pojazdu członowego mającego 5 lub 6 osi składającego się z: 

a) ciągnika siodłowego o dwóch osiach i naczepy o trzech osiach, uczestniczących w operacjach transportu intermodalnego, przewożących jeden lub więcej kontenerów lub wymiennych nadwozi, o maksymalnej długości całkowitej wynoszącej do 45 stóp (13,72 m) – 42 tony, 

b) ciągnika siodłowego o trzech osiach i naczepy o dwóch lub trzech osiach, uczestniczących w operacjach transportu intermodalnego, przewożących jeden lub więcej kontenerów lub wymiennych nadwozi, o maksymalnej długości całkowitej wynoszącej do 45 stóp (13,72 m) –  
44 tony, 

c) ciągnika siodłowego o dwóch osiach i naczepy o trzech osiach przystosowanej technicznie do operacji transportu intermodalnego, uczestniczących w operacjach transportu intermodalnego – 42 tony, 

d) ciągnika siodłowego o trzech osiach i naczepy o dwóch lub trzech osiach przystosowanej technicznie do operacji transportu intermodalnego, uczestniczących w operacjach transportu intermodalnego – 44 tony.

Ponadto na podstawie par. 2 ust. 1 ww. rozporządzenia długość pojazdu nie może przekraczać w przypadku: 

1) pojazdu samochodowego, z wyjątkiem autobusu oraz pojazdów samochodowych, o których mowa w pkt 11 – 12,00 m; 

2) ciągnika rolniczego lub pojazdu wolnobieżnego – 12,00 m; 

3) przyczepy, z wyjątkiem naczepy – 12,00 m; 

4) pojazdu członowego – 16,50 m; 

5) zespołu złożonego z pojazdu silnikowego i przyczepy – 18,75 m; 

6) autobusu przegubowego – 18,75 m; 

7) autobusu o dwóch osiach – 13,50 m; 

8) autobusu o liczbie osi większej niż dwie – 15,00 m; 

9) zespołu złożonego z autobusu i przyczepy – 18,75 m; 

10) zespołu złożonego z trzech pojazdów, w którym pojazdem ciągnącym jest pojazd wolnobieżny lub ciągnik rolniczy – 22,00 m; 

11) motocykla, motoroweru lub roweru, pojazdu czterokołowego oraz zespołu złożonego z motocykla, motoroweru, roweru lub pojazdu czterokołowego z przyczepą – 4,00 m; 

12) hulajnogi elektrycznej lub urządzenia transportu osobistego – 1,4 m. 

Dopuszczalna szerokość zespołu pojazdów zgodnie z par. 2 ust. 2 ww. rozporządzenia wynosi
2,55 m, a wysokość zgodnie z art. 61 ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – 4 m.

Normę nacisków na oś reguluje par. 5 ust. 1 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym dla przykładu należy wskazać na następujące wartości wyznaczone dla:

1) pojedynczej osi nie napędowej – 10 ton;

2) grupy osi składającej się z dwóch osi nie napędowych pojazdów silnikowych, przyczep i naczep, przy odległości (d) między osiami składowymi:

a) mniejszej niż 1,00 m (d < 1,00) – 11 ton,

b) nie mniejszej niż 1,00 m i mniejszej niż 1,30 m (1,00 ≤ d < 1,30) – 16 ton,

c) nie mniejszej niż 1,30 m i mniejszej niż 1,80 m (1,30 ≤ d < 1,80) – 18 ton,

d) równej lub większej niż 1,80 m (1,80 ≤ d) – 20 ton;

3) grupy osi składającej się z trzech osi nie napędowych pojazdów silnikowych, przyczep i naczep, przy odległości (d) między osiami składowymi:

a) nie większej niż 1,30 m (d ≤ 1,30) – 21 ton,

b) większej niż 1,30 m i nie większej niż 1,40 m (1,30 < d ≤ 1,40) – 24 tony,

c) większej niż 1,40 m i nie większej niż 1,80 m lub w przypadku pojazdów, o których mowa w § 4 ust. 2, nie większej niż 2,00 m (1,40< d ≤ 1,80 lub 2,00) – 27 ton;

4) grupy osi składającej się z więcej niż trzech osi nie napędowych pojazdów silnikowych, przyczep i naczep, przy odległości (d) miedzy osiami składowymi:

a) nie większej niż 1,30 m (d ≤ 1,30) – 7 ton dla każdej osi,

b) większej niż 1,30 m i nie większej niż 1,80 m lub w przypadku pojazdów, o których mowa w § 4 ust. 2, nie większej niż 2,00 m (1,30 < d ≤ 1,80 lub 2,00) – 8 ton dla każdej osi; dopuszcza się 9 ton dla każdej osi, jeżeli jest ona wyposażona w koła bliźniacze i zawieszenie pneumatyczne;

5) pojedynczej osi napędowej pojazdów, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2-14 – 11,5 tony.

Warunki legalnego przejazdu pojazdem nienormatywnym i kategorie zezwoleń 

Warunki zgodnego z prawem przejazdu pojazdu nienormatywnego zawarte zostały w art. 64 ust. 1 p.r.d. i należą do nich: 

1. uzyskanie zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ; 
2. przestrzeganie warunków przejazdu określonych w zezwoleniu; 
3. odpowiednie pilotowanie przejazdu pojazdu nienormatywnego na warunkach i w sposób określonych w przepisach szczególnych – jeżeli pilotowanie jest wymagane; 
4. zachowanie szczególnej ostrożności przez kierującego pojazdem nienormatywnym. 

Kierujący pojazdem nienormatywnym jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać uprawnionym osobom zezwolenie. Bez odpowiedniego zezwolenia, poruszanie się pojazdami nienormatywnymi na drogach publicznych jest zabronione.  Wymiary, masa, naciski osi pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I-V oraz drogi, po których pojazdy te mogą się poruszać określa poniższa tabela. 

 Znaczenie pojazdów nienormatywnych w transporcie 

Pojazdy nienormatywne odgrywają znaczącą rolę w przewozie tzw. ładunków niepodzielnych – czyli takich, które ze względu na swoje rozmiary lub właściwości nie mogą zostać podzielone na mniejsze części bez utraty ich funkcjonalności. Przykładem mogą być elementy konstrukcyjne mostów, maszyny przemysłowe czy elektrownie wiatrowe. 

Eksploatacja tego typu pojazdów wymaga jednak spełnienia wielu formalności – w tym przede wszystkim uzyskania odpowiedniego zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego, a także przestrzegania warunków dotyczących trasy przejazdu, terminu, eskorty czy ograniczeń czasowych. Naruszenie tych wymogów może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi i finansowymi, włącznie z wysokimi karami administracyjnymi oraz odpowiedzialnością za zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Pojazdy bez emisyjne a masa całkowita

Pojazdy napędzane energią elektryczną lub wodorem często mają większą masę własną niż ich konwencjonalne odpowiedniki. Wynika to głównie z zastosowania cięższych elementów napędu – np. baterii trakcyjnych lub zbiorników na wodór. Z tego względu w ostatnich latach polskie prawo zostało dostosowane do unijnych wytycznych promujących zrównoważony rozwój i transport przyjazny środowisku. W wyniku implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1242, znowelizowano przepisy dotyczące dopuszczalnych mas całkowitych pojazdów. 

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, pojazdy zeroemisyjne mogą przekraczać standardowe limity masy bez konieczności uzyskiwania zezwolenia jako pojazdy nienormatywne – o ile ich masa nie przekracza zaktualizowanych progów, które uwzględniają wagę dodatkowego wyposażenia, takiego jak baterie czy zbiorniki wodoru. Limity te zwiększono o: 

• do 1 tony – w przypadku, w którym pojazd silnikowy jest zasilany paliwem alternatywnym ; 
• do 2 ton – w przypadku pojazdu silnikowego bezemisyjnego. 

Zmiany te dotyczą wybranych grup pojazdów, w tym: 

• pojazdu samochodowego o dwóch osiach, innego niż autobus 
• pojazdu samochodowego o trzech osiach 
• autobusu przegubowego o trzech osiach 
• zespołu pojazdów, złożonego z pojazdów mających łącznie co najmniej 5 lub 6 osi, w którym pojazdem ciągnącym jest pojazd samochodowy 
• zespołu pojazdów mającego 4 osie, składającego się z pojazdu samochodowego o dwóch osiach i przyczepy o dwóch osiach 
• pojazdu członowego mającego 4 osie, składającego się z ciągnika siodłowego o dwóch osiach i naczepy o dwóch osiach 

Przepisy mają na celu zrekompensowanie większej masy własnej pojazdów alternatywnego napędu, bez ich automatycznej kwalifikacji jako nienormatywne. 

Kiedy pojazd zeroemisyjny nadal może być uznany za nienormatywny? 

Należy jednak pamiętać, że zwiększenie dopuszczalnej masy całkowitej nie zwalnia z obowiązku uzyskania zezwolenia w przypadku, gdy przekroczone są inne parametry techniczne, takie jak: 

• szerokość, 
• wysokość, 
• długość, 
• nacisk osi. 

W takich sytuacjach pojazd, mimo swojego ekologicznego charakteru, nadal podlega reżimowi przepisów dotyczących pojazdów nienormatywnych.

Kary za naruszenie przepisów 

W przypadku nieprzestrzegania przepisów dotyczących pojazdów nienormatywnych, możliwe są surowe kary finansowe. Zgodnie z p.r.d. za przejazd pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia albo niezgodnie z warunkami zastrzeżonymi w zezwoleniu grożą następujące kary: 

• 1500 zł – za brak zezwolenia kategorii I; 
• 5000 zł – za brak zezwolenia kategorii II-IV; 
• za brak zezwolenia kategorii V: 
  • 6000 zł – gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10%, 
  • 10 000 zł – gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20%, 
  • 15 000 zł – w pozostałych przypadkach.

Kancelaria KOBEN z powodzeniem pomaga przewoźnikom w odwołaniach od niesłusznie nałożonych kar związanych z ważeniem pojazdów.

📞 Skontaktuj się z nami

Podsumowanie

Pojazdy nienormatywne są nieodzownym elementem transportu specjalistycznego, ale ich eksploatacja musi odbywać się z poszanowaniem obowiązujących przepisów. Dla przewoźników oznacza to konieczność skrupulatnego planowania i weryfikacji parametrów technicznych pojazdów oraz trasy przejazdu. Zmiany w prawie, zwłaszcza dotyczące pojazdów nisko- i zeroemisyjnych, przynoszą nowe możliwości, ale też wymagają szczególnej uwagi, aby nie narazić się na sankcje. Przestrzeganie aktualnych regulacji to nie tylko obowiązek, ale także element odpowiedzialnego i bezpiecznego prowadzenia działalności transportowej.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)