W związku z wejściem w życie 1 lipca 2026 r. nowych regulacji dotyczących transportu drogowego, wśród przedsiębiorców nadal pojawiają się liczne pytania dotyczące zakresu obowiązków szkoleniowych kierowców. Najczęściej pojawiająca się wątpliwość dotyczące tego, czy obowiązek odbywania kwalifikacji wstępnej i szkoleń okresowych został rozszerzony również na kierowców wykonujących przewóz drogowy pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t. Jednym z kluczowych aspektów są szkolenia kierowców kategorii B po 1 lipca 2026.
Spis treści
Kwalifikacja wstępna i szkolenia okresowe – od lat obowiązek kierowców pojazdów powyżej 3,5 t
Obowiązek uzyskania kwalifikacji wstępnej, a następnie odbywania szkolenia okresowego co 5 lat nie jest rozwiązaniem nowym. Od wielu lat wynika on z przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.
Zgodnie z art. 39a ustawy o transporcie drogowym obowiązek uzyskania kwalifikacji wstępnej oraz odbywania szkoleń okresowych dotyczy kierowców wykonujących przewóz drogowy pojazdami, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D lub D+E. Potwierdzeniem spełnienia tych wymagań jest wpis kodu 95 do prawa jazdy. W praktyce oznacza to, że system kwalifikacji zawodowej od początku obejmował przede wszystkim kierowców pojazdów ciężarowych i autobusów, a więc pojazdów przekraczających 3,5 t DMC lub przeznaczonych do przewozu osób.
Wątpliwości pojawiły się dlatego, że od 1 lipca 2026 r. szersza grupa przedsiębiorców wykonujących przewozy pojazdami do 3,5 t została objęta regulacjami ustawy o transporcie drogowym. Nie oznacza to jednak automatycznie objęcia kierowców tych pojazdów obowiązkiem kwalifikacji zawodowej.
Zgodnie z art. 3 ustawy o transporcie drogowym zakres zastosowania tej ustawy obejmuje również wykonywanie transportu drogowego lub przewozów drogowych pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t w przypadkach wskazanych przez ustawodawcę. Sam fakt objęcia danego przewozu przepisami ustawy nie oznacza jednak, że zastosowanie znajdują wszystkie obowiązki przewidziane w tej ustawie.
Kluczowe znaczenie ma bowiem art. 39a ustawy o transporcie drogowym, który w sposób wyczerpujący określa katalog kierowców zobowiązanych do uzyskania kwalifikacji wstępnej i odbywania szkoleń okresowych. Przepis ten nie obejmuje kierowców wykonujących przewozy wyłącznie na podstawie prawa jazdy kategorii B.
Rozróżnienie kategorii kierowców – klucz do interpretacji przepisów
Z perspektywy obowiązującego prawa konieczne jest wyraźne rozróżnienie dwóch grup kierowców:
- kierowców pojazdów ciężarowych o DMC powyżej 3,5 t (najczęściej kategoria C+E),
- kierowców pojazdów o DMC do 3,5 t, które zasadniczo mogą być prowadzone na podstawie prawa jazdy kategorii B.
To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie dla oceny obowiązków szkoleniowych, ponieważ przepisy w sposób jednoznaczny różnicują te grupy.
Pojazdy do 3,5 t i uprawnienia kategorii B
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 6 i 8 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, prawo jazdy kategorii B uprawnia do prowadzenia pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) do 3,5 t, również w określonych konfiguracjach z przyczepami. W praktyce wyróżniamy trzy podstawowe warianty:
- Kategoria B – umożliwia:
- ciągnięcie przyczepy lekkiej (do 750 kg), przy czym łączna masa zestawu może wynosić do 4 250 kg,
- ciągnięcie przyczepy innej niż lekka, o ile łączna DMC zestawu nie przekracza 3 500 kg.
- Kategoria B z kodem 96 – pozwala na prowadzenie zespołu pojazdów (samochód + przyczepa inna niż lekka), gdy łączna DMC nie przekracza 4 250 kg. Uzyskanie tego uprawnienia nie wymaga kursu – konieczne jest jedynie zdanie egzaminu praktycznego.
- Kategoria B+E – daje najszersze możliwości, umożliwiając prowadzenie zespołu pojazdów o łącznej DMC nawet do 7 ton (z zachowaniem limitów dla przyczepy).
Warto przy tym podkreślić, że dodatkowe kody administracyjne wpisywane do prawa jazdy kategorii B, w tym kod 96, mają charakter ograniczony i określają zakres uprawnień do kierowania pojazdami. Nie są one tożsame z kodem 95, który potwierdza uzyskanie kwalifikacji zawodowej kierowcy szczególności dla kategorii C+E.
Szkolenia okresowe – kogo faktycznie dotyczą?
Obowiązek odbywania kwalifikacji wstępnej oraz szkoleń okresowych dotyczy wyłącznie kierowców wykonujących przewóz drogowy pojazdami wymagającymi prawa jazdy kategorii C, C+E, D oraz D+E, czyli co do zasady pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony.
Przepisy obowiązujące od 1 lipca 2026 r. – brak zmian dla kategorii B
Analiza nowych regulacji prowadzi do wniosku, że mimo objęcia większej liczby przedsiębiorców przepisami ustawy o transporcie drogowym nie dochodzi do rozszerzenia obowiązku kwalifikacji zawodowej na kierowców wykonujących przewozy pojazdami do 3,5 t.
Przepisy regulujące kwalifikację zawodową nie zostały zmienione w sposób, który obejmowałby kierowców posiadających wyłącznie prawo jazdy kategorii B. Nadal zastosowanie znajduje art. 39a ustawy o transporcie drogowym, który wiąże obowiązek kwalifikacji z kategoriami prawa jazdy C i D.
W konsekwencji:
· kierowcy wykonujący przewozy pojazdami do 3,5 t nadal nie są objęci obowiązkiem uzyskania kwalifikacji wstępnej;
· nie mają obowiązku odbywania szkoleń okresowych co 5 lat;
· nie muszą uzyskiwać wpisu kodu 95 do prawa jazdy wyłącznie z tego powodu, że wykonują przewóz drogowy pojazdem do 3,5 t.
Podsumowanie
Wbrew pojawiającym się interpretacjom i obawom branży, nowe regulacje nie zrównują kierowców pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t z kierowcami pojazdów ciężarowych. Choć od 1 lipca 2026 r. obowiązuje rozszerzony zakres stosowania przepisów ustawy o transporcie drogowym wobec części przewozów wykonywanych pojazdami do 3,5 t, zmiany te nie obejmują przepisów regulujących kwalifikację zawodową kierowców.
Kluczowe znaczenie ma fakt, że art. 39a ustawy o transporcie drogowym, określający obowiązek uzyskania kwalifikacji wstępnej, odbywania szkoleń okresowych oraz posiadania kodu 95, pozostaje bez zmian i nadal odnosi się wyłącznie do kierowców wykonujących przewóz drogowy pojazdami wymagającymi prawa jazdy kategorii C i D oraz odpowiadających im kategorii pochodnych.
W konsekwencji kierowcy wykonujący przewozy pojazdami prowadzonymi na podstawie prawa jazdy kategorii B, mimo że w określonych przypadkach podlegają przepisom ustawy o transporcie drogowym, nadal pozostają poza systemem obowiązkowej kwalifikacji zawodowej. Oznacza to, że nie mają obowiązku uzyskania kwalifikacji wstępnej, odbywania szkoleń okresowych ani posiadania wpisu kodu 95 wyłącznie z tytułu wykonywania przewozu pojazdem o DMC do 3,5 t.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy kierowca busa do 3,5 t musi mieć kod 95 po 1 lipca 2026 r.?
Nie. Samo wykonywanie przewozu pojazdem do 3,5 t prowadzonym na podstawie prawa jazdy kategorii B nie powoduje obowiązku posiadania kodu 95.
Czy szkolenia kierowców kategorii B po 1 lipca 2026 r. są obowiązkowe?
Nie w formie kwalifikacji wstępnej i szkolenia okresowego z kodem 95. Przewoźnik powinien jednak przeszkolić kierowców z nowych obowiązków praktycznych, np. tachografu, czasu jazdy i dokumentacji.
Czy tachograf w busie oznacza obowiązek kodu 95?
Nie. Tachograf i kod 95 to dwa różne obowiązki prawne. Tachograf dotyczy rejestrowania aktywności, a kod 95 potwierdza kwalifikację zawodową dla określonych kategorii prawa jazdy.
Czy kierowca z prawem jazdy B+E musi mieć szkolenie okresowe?
Nie z samego faktu posiadania prawa jazdy B+E. Szkolenie okresowe dotyczy bloków programowych dla kategorii C1, C1+E, C, C+E oraz D1, D1+E, D i D+E.
Czy kod 96 to to samo co kod 95 w prawie jazdy?
Nie. Kod 96 dotyczy zakresu uprawnienia kategorii B do prowadzenia określonych zespołów pojazdów. Kod 95 potwierdza kwalifikację zawodową kierowcy.
Kto musi odbywać szkolenie okresowe co 5 lat?
Kierowcy objęci systemem kwalifikacji zawodowej, wykonujący przewóz pojazdami wymagającymi odpowiednich kategorii C lub D oraz kategorii pochodnych. Art. 39d ustawy o transporcie drogowym wskazuje obowiązek szkolenia okresowego co 5 lat.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym – w szczególności art. 39a i art. 39d.
- Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami – w szczególności art. 6 dotyczący zakresu prawa jazdy kategorii B.
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami – w zakresie wpisu kodu 95.
- Rozporządzenie (UE) 2020/1054 zmieniające rozporządzenie 561/2006 i 165/2014.
- Dyrektywa (UE) 2022/2561 w sprawie wstępnej kwalifikacji i okresowego szkolenia kierowców niektórych pojazdów drogowych. Dyrektywa 2003/59/WE została uchylona i skodyfikowana przez Dyrektywę 2022/2561.
Jeżeli przedsiębiorca wykonuje przewozy pojazdami 2,5–3,5 t, powinien po 1 lipca 2026 r. sprawdzić nie tylko uprawnienia kierowców, ale także dokumentację, znajomość czasu pracy i obsługi tachografów oraz zakres szkoleń wewnętrznych. Następnym krokiem może być audyt zgodności dokumentacji wewnętrznej z wymaganiami ITD i PIP oraz szkolenie dla kierowców i osób zarządzających transportem.
