Skarga dotycząca postanowień Pakietu Mobilności i unieważnienie obowiązku powrotu do bazy
4 października 2024 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie połączonych skarg państw członkowskich, w tym Rzeczpospolitej Polskiej, w sprawie najbardziej problematycznych i niekorzystnych dla przewoźników rozwiązań wdrożonych w ramach Pakietu Mobilności. Postępowanie dotyczyło m.in. obowiązku powrotu przez pojazdy wykorzystywane w przewozach międzynarodowych co osiem tygodni do bazy eksploatacyjnej znajdującej się w państwie członkowskim siedziby przedsiębiorstwa transportowego.
Przedmiot skargi państw członkowskich UE
Skarga o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, skierowana do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przez Litwę, Rumunię, Bułgarię, Cypr, Węgry, Maltę oraz Polskę dotyczyła takich kwestii jak:
- zakaz spędzania przez kierowców regularnego tygodniowego lub wyrównawczego okresu odpoczynku w pojeździe;
- obowiązek zorganizowania przez przedsiębiorstwa transportowe pracy kierowców w taki sposób, aby kierowcy mogli w czasie pracy powracać co trzy lub cztery tygodnie do bazy eksploatacyjnej tego pracodawcy lub do swojego miejsca zamieszkania w celu rozpoczęcia lub odbycia przynajmniej jednego regularnego lub wyrównawczego tygodniowego okresu odpoczynku;
- przyspieszenie daty wejścia w życie obowiązku instalowania inteligentnych tachografów drugiej generacji;
- obowiązek powrotu przez pojazdy wykorzystywane w przewozach międzynarodowych co osiem tygodni do bazy eksploatacyjnej znajdującej się w państwie członkowskim siedziby danego przedsiębiorstwa transportowego;
- czterodniowy okres karencji, w trakcie którego po zakończeniu cyklu kabotażowego w przyjmującym państwie członkowskim przewoźnicy (niemający siedziby w danym państwie członkowskim) nie mogą wykonywać przewozów kabotażowych tym samym pojazdem w tym samym państwie członkowskim;
- zakwalifikowanie kierowców jako „pracowników delegowanych”, gdy wykonują oni przewozy kabotażowe, przewozy między państwami, gdy żadne z tych państw nie jest państwem członkowskim siedziby przedsiębiorstwa transportowego (tzw. „przewozy cross-trade”) lub niektóre przewozy kombinowane, w związku z czym przysługują im warunki pracy i zatrudnienia, w szczególności w zakresie wynagrodzenia, obowiązujące w przyjmującym państwie członkowskim.
Unieważnienie powrotu do bazy co 8 tygodni
Trybunał Sprawiedliwości orzekł o nieważności obowiązku powrotu pojazdów do bazy eksploatacyjnej przewoźnika co najmniej raz na 8 tygodni. Jako uzasadnienie TSUE wskazał, że prawodawca Unii nie wykazał, że dysponował wystarczającymi informacjami umożliwiającymi mu ocenę proporcjonalności tego środka. Regulacja ta, zawarta w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1055 z dnia 15 lipca 2020 r – będącym częścią Pakietu Mobilności – wprowadziła ww. zasadę do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 dotyczącego warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego. Zdaniem reprezentantów państw skarżących w postępowaniu przed TSUE przepis ten powodował m.in.:
- naruszenie zasad polityki UE w obszarze środowiska i walki ze zmianą klimatu, poprzez znacznie zwiększoną emisję CO2;
- naruszenie ogólnej zasady niedyskryminacji oraz zasady proporcjonalności;
- naruszenia swobody wykonywania działalności zawodowe i swobody przedsiębiorczości.
Konsekwencje rozstrzygnięcia TSUE dla przewoźników
Omawiane rozstrzygnięcie oznacza, że przewoźnicy nie są już związani obowiązkiem organizowania pracy przedsiębiorstwa w sposób umożliwiający powrót pojazdu do bazy co 8 tygodni, a co za tym idzie – nie ma konieczności dokumentowania realizacji tego obowiązku. Organy kontrolujące nie mogą zaś karać za nieprzestrzeganie przepisu art. 5 ust. 1 lit. b) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009. Od dnia wejścia w życie tj. od 21 lutego 2022 r. obowiązek ten mógł być kontrolowany przez Inspekcję Transportu Drogowego podczas kontroli w przedsiębiorstwie. Zgodnie z załącznikiem nr 3 do Ustawy o transporcie drogowym brak powrotu pojazdu co 8 tygodni mógł skutkować nałożeniem na przewoźnika kary w wysokości 2000 zł.
W pozostałym zakresie Trybunał odrzucił argumenty skarżących państw członkowskich dotyczące w szczególności zasad proporcjonalności, równego traktowania i niedyskryminacji, wspólnej polityki transportowej, swobody świadczenia usług, swobody przedsiębiorczości, swobodnego przepływu towarów, zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań, a także ochrony środowiska. Trybunał uznał, że prawodawca Unii nie przekroczył w sposób oczywisty szerokiego zakresu uznania, jakim dysponuje w tej dziedzinie.
Więcej informacji
- Oficjalny komunikat prasowy TSUE dot. wyroku: https://curia.europa.eu/jcms/upload/docs/application/pdf/2024-10/cp240173pl.pdf
- Wyrok: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=290673&pageIndex=0&doclang=PL&mode=req&dir=&occ=first&part=1&cid=4415229
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Co oznacza wyrok TSUE dla przewoźników?
Wyrok TSUE unieważnia obowiązek powrotu pojazdów do bazy eksploatacyjnej co 8 tygodni. Oznacza to, że przewoźnicy nie muszą już organizować pracy w sposób zapewniający regularne powroty pojazdów do siedziby firmy.
Czy nadal muszę organizować powroty pojazdów do bazy co 8 tygodni?
Nie, po wyroku TSUE obowiązek ten został unieważniony. Przewoźnicy nie są już zobowiązani do zapewniania powrotu pojazdów do bazy w tym terminie.
Jakie są konsekwencje unieważnienia tego obowiązku?
Przewoźnicy mogą swobodniej planować trasy i operacje logistyczne, co może przynieść oszczędności i zwiększyć efektywność działania przedsiębiorstwa.
Czy organy kontrolne mogą mnie ukarać za brak powrotu pojazdu do bazy?
Nie, po unieważnieniu przepisu przez TSUE organy kontrolujące nie mogą nakładać kar za nieprzestrzeganie tego obowiązku.
Czy obowiązek powrotu kierowców do miejsca zamieszkania co 4 tygodnie nadal obowiązuje?
Tak, wyrok TSUE nie unieważnia obowiązku organizowania pracy kierowców w sposób umożliwiający im powrót do miejsca zamieszkania lub siedziby firmy co 4 tygodnie.
Jakie inne przepisy Pakietu Mobilności pozostają w mocy?
Pozostałe regulacje Pakietu Mobilności, takie jak zakaz spędzania regularnego tygodniowego odpoczynku w pojeździe czy zasady dotyczące delegowania kierowców, pozostają bez zmian.
Czy obowiązek instalowania inteligentnych tachografów drugiej generacji uległ zmianie?
Nie, wyrok TSUE nie wpływa na obowiązek instalowania inteligentnych tachografów drugiej generacji. Terminy i zasady ich instalacji pozostają bez zmian.
Jakie były argumenty TSUE za unieważnieniem tego obowiązku?
TSUE uznał, że prawodawca Unii nie wykazał proporcjonalności tego środka oraz nie dysponował wystarczającymi informacjami do oceny jego wpływu.
Jak wyrok TSUE wpływa na emisję CO2 i politykę środowiskową?
Unieważnienie obowiązku może przyczynić się do zmniejszenia niepotrzebnych przejazdów powrotnych, co pozytywnie wpłynie na redukcję emisji CO2 i jest zgodne z polityką środowiskową UE.
Gdzie mogę znaleźć oficjalny komunikat TSUE w tej sprawie?
Oficjalny komunikat prasowy oraz pełny tekst wyroku dostępne są na stronie TSUE:
Komunikat prasowy: https://curia.europa.eu/jcms/upload/docs/application/pdf/2024-10/cp240173pl.pdf
Wyrok: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=290673&pageIndex=0&doclang=PL&mode=req&dir=&occ=first&part=1&cid=4415229
